Arka plan:
Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde yıllardır süren ancak her defasında başarısızlıkla sonuçlanan tartışmaların konusu nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman Arnavutlardan oluşan Kosova’nın nihai statüsü oldu. Kosova nihayet 17 Şubatta Sırbistan’dan bağımsızlığını ilan etti.
AB’nin dört büyük üyesinin (Fransa, İngiltere, Almanya ve İtalya) bakanların toplantısı akabinde Kosova’nın bağımsızlığını tanıyacakları bildiriliyor. Buna karşılık, aralarında Güney Kıbrıs, Romanya, İspanya, Slovakya, Bulgaristan, Yunanistan’ın da bulunduğu kimi üye ülkeler Kosova’nın tek taraflı olarak Sırbistan’dan ayrılma kararını tanımayacaklarını açıkladılar.
Kosova Başbakanı Haşim Taşçı’nı 17 Şubatta parlamentoda yaptığı konuşmayı Sırbistan’ın yasa dışı olarak nitelemesi on yıl önce Yugoslavya’nın parçalanmasına sebep olan Sırp mezaliminin geri gelebileceği endişelerini su yüzüne çıkardı. Bu kaygılar nedeniyle baskı altında kalan AB bölgede istikrarın devamı için ortak bir duruş sergilemeye çalışıyor.
AB dönem başkanlığını elinde bulunduran Slovakya dış işleri bakanlarının toplantı sırada Kosova’nın bu çıkışını not edeceklerini, Kosova ve Sırbistan’ın gelecekte AB üyesi olacaklarını temin edeceklerini ve bakanlardan bunun haricinde bir kararın henüz beklenmediğini açıkladı.
Ancak kimi AB üyelerinin Kosovalıların bağımsızlık ilanının bu üye ülkelerdeki ayrılıkçı güçleri cesaretlendirebileceği yönündeki kaygılar sürerken tüm bunların kelime kelime nasıl ifade edileceği konusunda henüz bir uzlaşı sağlanabilmiş değil.
Bağımsızlık ilanını tanımayı reddeden Güney Kıbrıs’ın, adayı paylaşmak zorunda kaldığı kuzeyde yerleşik ve yalnızca Türkiye’nin tanıdığı Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nedeniyle ikna edilmesi en zor üye ülke olduğu belirtiliyor.
Kosova, 16 Şubat günü 27 AB üyesinin Sırbistan ve Rusya’nın itirazlarına rağmen onayladığı 1,800 kişilik AB polis gücünün bölgeye yerleştirilmesine karşı olduğunu açıkladı.
İsveç Dış İşleri Bakanı Carl Bildt toplantı öncesinde, “Umuyorum ki hemen herkesin bir araya gelebileceği bir platform olacak. Hedefim 26 üyenin mutabakatı. Sanırım bunu başarabiliriz,” açıklamasında bulundu.
Görüşler:
AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Javier Solana, Kosova’nın bağımsızlık ilanı sonrasında, taraflara “serinkanlı ve sağduyulu” hareket etmelerini salık verirken bölgede istikrarın gerekli olduğunu vurguladı. Solana, “Kosovalı liderlerin bu çok kritik zamanda sorumluluklarını yerine getireceğine eminim, diye konuştu.
Kosova Başbakanı Haşim Taşçı ise hayalin gerçek olduğu noktaya giden yolun uzun olduğunu söylerken ülkesinde azınlık konumundaki Sırpların korkularını yatıştırmayı hedeflediği konuşmasında tüm vatandaşların eşit haklar ve eşit fırsatlardan yararlanacaklarının altını çizdi.
“Anayasamızda Kosova’nın tüm vatandaşların devleti olduğu belirtilmektedir. Korkuya, ayrımcılığa ya da eşitsizliğe yer yok.”
Sırbistan Cumhurbaşkanı Boris Tadiç ise “bu yasa dışı bağımsızlık ilanını iptal etmek için elinden gelen her şeyi yapacağını belirtti. “Sırbistan, Kosova’nın bağımsızlığını hiçbir zaman tanımayacaktır. Sırbistan, her zaman buna karşı durmuştur ve duracaktır. Bağımsızlığın yok sayılması yönünde serinkanlı, diplomatik ve yasal bir tutum izleyecektir.”
Fransız Dış İşleri Bakanı Bernard Kouchner Kosova’ya iyi şanslar dilerken Alman meslektaşı Frank-Walter Steinmeier tüm tarafları ılımlı davranmaya davet etti. “Bölgenin istikrarı önceliğimizdir ve bu durum tüm ilgili tarafların önümüzdeki günlerde soğukkanlı, sağduyulu ve adil davranmasını gerektirmektedir.”
Çek Cumhurbaşkanı Vaclav Klaus ise Kosova’nın bu çıkışının diğer Avrupa ülkelerinde “domino etkisi” yaratacağını ileri sürdü. “Diğer devletlerdeki kimi gruplar büyük bir devlet içinde şimdi oldukları gibi rahat hissetmeyeceklerdir.”
Uzun süredir Bask ve Katalan milliyetçileri ile başı dertte olan İspanyol hükümeti ise “Tek taraflı bağımsızlık ilanını desteklemediklerini” bir kez daha tekrarladı. İspanyol Başbakan Yardımcısı Maria Teresa Fernandez konuyla ilgili olarak, “Farklı tarafların da bulunduğu bir mutabakat çerçevesinde ya da uluslar arası standartlara yani BM Güvenlik Konseyi kararına uygun bir şekilde bu yapılmalıydı ki öyle olmadı,” diye konuştu.
Slovakya Dış İşleri Bakanı yaptığı yazılı açıklamada ülkesinin “şu anda Kosova’yı tanımayı düşünmediğini” belirtti.
Belçika Dış İşleri Bakanı Karel de Gucht AB Konseyi toplantısından sonra tanıma konusunu ele alacaklarını belirtmekle birlikte mevcut durumdan kaçınmanın imkânsız olduğunu vurguladı. Kosova’nın nihai statüsü ile ilgili tartışmaların sonuç vermediğini ve görünürde mevcut durumun daha fazla muhafaza edilemez olduğunu söyledi.
Avrupa Parlamentosu üyeleri ise Kosovalı liderleri yeni sorumluluklarını yerine getirmeleri konusunda uyardı. “Bağımsızlık beraberinde büyük sorumluluklar da getirir. Kosova’daki Arnavut çoğunluğun Sırp azınlığın haklarının ve kimliklerinin korunmasını sağlamakla yükümlü olup bölgede yeni bir kıvılcım tutuşturacak kışkırtmalardan uzak durulması gerekmektedir,” açıklaması ALDE (Liberal ve Demokrat AP üyeleri) başkanı Graham Watson’dan geldi.
Daul, Parlamento’da yaptığı konuşmada, “Kosova’da barışın korunması, insan haklarına ve çok ulululuğa en üst düzeyde saygı gösterilmesi kesinlikle zorunludur. Bu durumu daha geniş bir bölgede şiddeti tırmandırmaktan kaçınılması gerektiğini hesaba katmalı ve 1990’ların başarısızlıkla sonuçlanan politikalarına geri dönmemeliyiz,” uyarısında bulundu. Daul, konuşmasının geri kalan kısmında Kosova’nın bağımsızlığını tanıma ya da tanımama kararının şiddet tehditleri ya da köktenciliğin gölgesinde olmaması gerektiğine işaret etti.
Parlamento Yeşiller gurubu üyeleri ise Kosova’nın bağımsızlık ilanının yerinde ve asil bir davranış olduğunu belirtirken bunun “demokratik bir geleceğe” delalet ettiğini söylediler. “Kosova parlamentosunda bugün ilan edilen bağımsızlık memnuniyet uyandıran bir adım olup Kosova’nın nihai siyasal durumundaki belirsizliği ortadan kaldırmıştır.”
Öte yandan sol eğilimli AP üyeleri AB’li bakanlara Kosova’nın tek taraflı bağımsızlık ilanını tanımak suretiyle “Pandora’nın kutusunu” açmama uyarısında bulunurken, bunun “tehlikeli bir davranış” olduğunun altını çizdiler. “AB liderlerine, Bosna-Hersek’ten Makedonya’ya, Moldova’dan Gürcistan ve Azerbaycan’a, Kıbrıs’tan Romanya hatta İspanya’ya kadar uzanan bir alanda sayısız istikrarsızlık riski taşıyan bir örneği desteklememelerini salık veriyoruz. Pandora’nın kutusunu açmayın.”
Atılacak Adımlar:
- 18 Şubat 2008: AB dış işleri bakanları Brüksel’de bir araya gelerek tepkileri tartışıyorlar.
- 20 Şubat 2008: AP genel kurulunda Kosova konusu ele alınıyor.
- Haziran 2008: EU-LEX Kosova polis gücü tamamen etkin hale getiriliyor.
