Seyfettin Gürsel-Referans
Yunanistan mali krizinin orta vadede euro üzerinde yaratabileceği olumsuz etkiler katiyen hafife alınmamalı. Mali sorumluluğu, euronun temel taşı olarak gören AB üyeleri, AB Komisyonu ve Avrupa Merkez Bankası durumun vahametini kavramakta fazla gecikmedi. Geçen hafta Yunan Hazinesi'nin defterlerini didik didik eden AB mali müfettişleri, büyüyen bütçe açığını ve artan borçları Papandreu'nun 15 Aralık'ta açıkladığı istikrar planı ile dizginlemenin olanaksız olduğunu gördüler. Yunanistan istemeye istemeye IMF'nin kapısını çalmak zorunda kaldı.
İki komşu, IMF ile aynı zamanda müzakere edecekler. Ancak Türkiye'nin durumu ile Yunanistan'ın durumu çok farklı. Yunanistan bizim 2001 yılını hatırlatıyor. Avantajı Euro Alanı üyesi olup, düşük enflasyon ile yükselen risk primine rağmen nispeten düşük faiz oranlarından yararlanması. Dezavantajı ise çok yüksek borç oranı. Türkiye ise orta vadeli mali programını sağlama almak ve büyümeye IMF dopingi yapmak için masada.
Ama esas vahamet, Yunanlıların eğlencenin bittiğini ve tavernayı kapatma zamanının geldiğine inanmamaları ve bu gerçeği kabullenmemeleri. Papandreu'nun mali planı GSYH'nin yüzde 13'üne tırmanan bütçe açığını bu yıl 4 puan aşağıya çekmek. Bu çaba yüzde 130'a dayanan borç oranını bu yıl ve gelecek yıl aşağıya çekmek için kesinlikle yetersiz. Demek ki borç yükü artmaya devam edecek. Borç oranını düşürebilmek için Yunanistan'ın sonraki yıllarda da kemer sıkmaya devam etmesi gerekiyor.
Bu 4 puanlık tasarrufu sosyal demokrat hükümet, vergi kaçağının üzerine giderek ve yüksek memurların biraz maaşlarını törpüleyerek sağlamayı umuyordu.
Bu tipik "sol" program AB'yi ikna etmedi ve Yunanistan'a yardımı tıpkı Macaristan ve Letonya örneklerinde olduğu gibi IMF ile anlaşmaya bağladı. Aksi takdirde banka sisteminde "ahlaki zafiyet" dediğimiz sorun gündeme gelecekti. Nasıl iflasın eşiğinde devletin kendilerini kurtaracağından emin olan bankalar giderek daha fazla risk almaktan çekinmezlerse, özellikle euro üyesi küçük ülkeler de Yunan örneğine bakarak, "AB nasıl olsa kurtarıyor" diyerek beleşçiliğe yönelebilirlerdi. Unutmayın ki mali delik sadece Yunanistan'da değil, İrlanda, İspanya, hatta Fransa gibi pek çok euro üyesinde büyüyor.
Yunanistan'ın kamu borcunu gelecek yıllarda düzenli düşürülebilmesi için IMF ile kamu harcamalarını kısıcı, vergi oranlarını ise artırıcı ağır bir anlaşma imzalaması şart. Sorun şu ki Yunanlılar kemer sıkmaya hazır değil. Yunanistan, IMF ile anlaşamazsa ya da siyasal mülahazalarla nispeten hafif bir anlaşma yapılır ancak piyasalar ikna edilemezse, Yunanistan borç geri ödemelerinde büyük zorluklarla karşılaşabilir. Böyle bir süreç Yunanistan'ın kredi notunu düşüreceğinden, Avrupa Merkez Bankası da kuralları gereği likidite penceresini Yunan Hazinesi'ne kapatmak zorunda kalacaktır.
Bu durumda Yunanistan'ın Euro Alanı'ndan çıkması kaçınılmaz hale geliyor. Aksi takdirde euro sarsılır. Buna, başta Almanya'nın izin vermesi düşünülemez. Almanya'nın ısrarıyla Para Birliği, muhafazakâr maliye ve para politikaları üzerine bina edildi. Para Birliği'nde devalüasyon, tanım icabı olanaksız. Dolayısıyla rekabette geri kalanların tek seçeneği üretim maliyetlerini düşürmek ve mali disiplin. Bu yol da sancılı makro düzeltmeler ve yapısal reformlar gerektiriyor. Yunanistan en zayıf halka ama tek zayıf halka değil. Kriz atlatıldıktan sonra bile euronun temellerini oluşturan mali kurallara uyabilen ülke sayısı çok fazla olmayabilir.
Ya kemerler sıkılacak ya Euro Para Birliği dağılacak ya da Para Birliği ve Avrupa Birliği yeniden tanımlanacak. Eğer AB içi işbirliği ve dayanışma önümüzdeki yıllarda derinleşmez, ulusal bencillikler ve beleşçilik eğilimleri öne geçerse, Euro Alanı büyük bir krizle karşı karşıya kalabilir.
