Arka plan:
Halen Avrupa Birliği (AB) doğal gaz ihtiyacının yüzde 40’ını Rusya’dan karşılıyor ve bu oranın kaynak çeşitliliği arttırılmadıkça veya birlik içerisindeki yenilenebilir enerji kaynaklarına gereken önem verilmedikçe önümüzdeki yıllarda daha da artabileceği bildiriliyor. AB ve Rusya 2000 yılında başlattıkları “Enerji Diyaloğu” ile enerji konusundaki ilişkilerine resmiyet kazandırdı. Ancak iki tarafın sebep olduğu kimi güçlükler nedeniyle ilişkiler zaman zaman durma noktasına geldi.
Avrupalı şirketlerin Rusya’daki enerji kaynaklarına erişimlerinin ve yatırımlarının engellenmesi gibi sorunlar nedeniyle Komisyon enerji piyasası tasarılarında mütekabiliyet ilkesi ortaya atarak birliğin enerji altyapısının üçüncü ülkeler tarafından kontrol edilmesinin önüne geçmeye karar verdi. Brüksel’de “Gaz Prom ilkesi” olarak da bilinen söz konusu ilkeye göre, yabancı firmaların Avrupalı enerji şirketlerinde hisse kontrolüne sahip olabilmeleri için üretim ve iletim faaliyetlerini AB’de mülkiyet paylaşımına açma zorunluluğu getirildi.
Dönemin Rus devlet başkanı Vladimir Putin AB’nin enerjide Rusya’ya bağımlılığını azaltacak amiral gemisi konumundaki Nabucco boru hattı projesine karşılık “Güney Akım” doğal gaz boru hattı anlaşmasını imzaladı. Bununla Rusya Hazar havzasında yer alan ülkelerin Rusya’dan “dünya piyasa fiyatları üzerinden” doğal gaz satın alabilmeleri imkânını sağladı.
Yüksek petrol fiyatlarının iyi tarafı
Avrupa Politika Çalışmaları Merkezi (CEPS) tarafından düzenlenen bir yuvarlak masa toplantısında konuşan Avrupa Komisyonu Enerji ve Ulaşım Genel Müdürü Mathias Ruete ve OMV CEO’su Wolfgang Ruttenstorfer yüksek petrol fiyatlarının enerji tasarrufuna neden olduğunu ve çevre dostu politikaları teşvik ettiğine inandıklarını söylediler. İkili ayrıca petrol fiyatlarındaki anormal artışların Avrupa’nın enerji güvenliğini garanti altına alacak boru hattı projelerini daha popüler hale getirdiğini de ileri sürdü.
Rusya güvenilir bir tedarikçi
“Rusya güvenilir bir tedarikçi,” şeklinde görüş bildiren RUttenstorfer, Rusya’nın önümüzdeki on ya da yirmi yıl içerisinde 100–150 milyon metreküpe çıkabilecek Avrupa enerji ihtiyacını karşılayamayacağından endişe duyduğunu söyledi.
Ruttenstorfer, “Bu nedenle, hedefimiz Nabucco boru hattını inşa etmek ve bugün Hazar bölgesindeki yarın da Irak ve İran’daki doğal gaz kaynaklarına doğrudan ulaşmaktır. Rusya’da kaynaklar oldukça zengin ancak Hazar Denizi bölgesindeki ve Orta Doğu’daki kaynaklar daha da zengin. Avrupa bu işten memnun çünkü hemen burnumuzun dibinde bütün bu rezervler yer alıyor,” diye konuştu.
Ruete ise Avrupa’n gelecekte ne kadar enerji ithal etmesi gerektiğine ilişkin rakamların bariz bir şekilde farklılık gösterdiğini söyledi. “Eurogas senaryolarına bakacak olursak, sadece Güney Akım, Kuzey Akım, Nabucco değil aynı zamanda başka bazı boru hatları daha inşa etmemiz gerekecek.” Ruete AB için Rusya gazına bir alternatif olmadığını ama eklenmesi gereken bir enerji kaynağı olduğunu belirtti.
Yeterli miktarda gaz yok mu?
Bununla birlikte Ruttenstorfer boru hattı doldurulamazsa Nabucco projesinin hayata geçmesinin mümkün olamayacağı uyarısında bulundu. “Bunu başarabileceğimizi düşünüyoruz ama aynı zamanda Irak ve İran’ın da bu eşitliğe dâhil olacağını ümit ediyoruz. Her şey düşünebileceğiniz genel dış politika senaryosuna bağlı. Yatırım için son karar ilk birkaç yıl için 10–15 milyar metreküp ve daha sonrası için 25–30 milyar metreküp gaz sağlanıp sağlanamayacağına bağlı. Uygun şekilde evreleri ve kompresör istasyonlarını inşa edeceğiz.”
Ruttenstorfer ayrıca Nabucco projesinin mevcut konumu hakkında da bilgi verdi. Grupta altı şirketin yer aldığını belirten Alman yetkili, son olarak bu gruba Almanya’dan RWE’nin de katıldığını söyledi. Sıradaki önemli adımın Ankara hükümeti ile doğal gazın Türkiye’den transit geçişine izin vermesi konusunda anlaşmaya varmak olduğunu açıklayan RUttenstorfer bu anlaşmanın muhtemelen sonbaharda sağlanabileceğini söyledi.
Görüşler:
“Gazprom tahminlerine göre Rusya’dan gelecek doğal gaz Avrupa’ya her bin metreküp için bu yıl sonuna kadar $500’a mal olacak,” diyen şirketin CEO’su Alexei Miller Bakü’de muhabirlere verdiği bilgide petrol fiyatlarının uzun süre varil başına $250 olabileceği uyarısında bulundu. “Böyle olması halinde Avrupa’da gaz fiyatları her bin metreküp için $1,000 olabilir.”
Rusya Cumhurbaşkanı Dimitry Medvedev’in Azerbaycan ziyareti öncesinde, Kremlin yetkilisi Sergei Prikhodko Moskova’da gazetecilere, Rus cumhurbaşkanın ziyaret sırasında Azerbaycan’dan Avrupa’ya Rusya üzerinden yeni enerji hatları ihtimalini ortaya getireceğini belirtti. “Sır saklamıyoruz. Bakü-Tiflis-Ceyhan projesi hakkında ne düşündüğümüzü söylüyoruz. Azerbaycan’da farklı güzergâhlar geliştirmek istediklerini belirtiyorlar,” şeklinde açıklamada bulundu.
