Dünya ekonomisi için masa kuruldu. Hem de ne masa...
Türkiye dahil 19 ülke, artı kurumsal olarak AB’nin temsilcisi... G20 deniyor... Ama sayı 20’de kalmıyor... ‘Biz niye gelmiyoruz, biz de büyük ekonomiyiz’ diye bastırıp gelen Hollanda ve İspanya var... ‘Sizsiz olmaz’ diye IMF ve Dünya Bankası başkanları var. Grubun meşruiyet ve temsil gücünün en yüksekte olduğunu göstermek için BM Genel Sekreteri’ni bile Pittsburgh’a getirmişler. Güney Doğu Asya ülkeleri grubu ASEAN’dan bir temsilci, Dünya Ticaret Örgütü’nün başkanı... G20’nin aile fotoğrafında 20 değil, 32 kişi sayılıyor.
Yeni Dünya Düzenleri siparişle randevuyla değil, büyük çalkantılardan sonra kuruluyorsa, o düzen işte şimdi kurulmakta.
İlk sinyali, bir hafta önce IMF Başkanı Strauss-Kahn vermişti. Aktarmıştık... IMF’nin, G20’nin icrai kolu olmasından söz etmişti. IMF Başkanı G20 Pittsburgh zirvesi kararlarının İstanbul’daki 6-7 Ekim IMF-Dünya Bankası toplantılarında uygulamaya konacağını anlatmıştı. Takvim aynen işliyor.
Eski dünya düzeni G7 idi. ABD, İngiltere, Kanada, Almanya, Fransa, İtalya, Japonya... Sonra sistem değiştirdiği için birazcık ‘Rusya’ eklendi, G8 oldu. Yeni Dünya Düzeni, G20... Dünya ekonomisinin yüzde 85’i bir arada. İçlerinde de Türkiye var.
Dünya ekonomisi için masa kuruldu, masada kararlar alınıyor, alınacak. Ve o masada Türkiye de var.
AKRANIN KİM SENİN?
G20 dendiği zaman, öyle 6 ayda bir usulen bir araya gelen ülkeler olmayacak. Haziran 2010’da Kanada’da toplanılacak. Kasım 2010’da Güney Kore’de. Sonra toplantılar yıllık olacak, ve 2011 toplantısı Fransa’da. 2011’de krizin bütün etkileri artık aşılacak ve ekonomiler normal büyüme hızına ulaşacaklar. Dünya için bundan sonraki sorun, büyüme değil, sürdürülebilir büyüme. Bir zamanlar Türkiye’nin iki-üç yıl hızlı büyüyüp sonra duvara toslaması olağandı, şimdi aynı durum dünya ekonomisi için de geçerli. Şimdi soru: Dünya ekonomisi nasıl hızlı büyür ve de sonra raydan çıkmaz ve duvara toslamaz?
Kilit terim ‘dengeli ekonomik büyüme’... Nasıl denge sağlayacağız? Herkes birbirine hesap verecek, denge sağlanacak.
G20 sonuç bildirisinde ‘akran-meslektaş değerlendirmesi’ diye bir terim var. Yani mimarın işini başka mimarların değerlendirip, bilirkişilik yapması gibi ekonomiler de birbirini denetleyecek. G20 ülkeleri bu yıl sonunda ekonomik hedeflerini planlarını G20’ye ve onların icra kolu IMF ve Dünya Bankası’na verecekler. Ekonomide şunu şunu yapacağız! Planların birbiriyle uyumuna ve tutarlı olup olmadığına IMF-DB bakacak. Ve akranlar birbirini değerlendirecek. Türk ekonomisini Endonezya ve Güney Afrika ve de Fransa ile nasıl tutarlı hale getireceğiz? Aynı kapsamda ‘Erken Uyarı Sistemi’ kuruluyor. G20 içinde bir yerde gaz kaçağı varsa, patlama olmadan fark edilecek. Ve de diğer ülkeler kaçak yapana yüklenecekler: ‘Ocağı kapat! Camları aç, tamirci çağır. Yoksa gelip biz tamir ederiz!’
Şimdiye dek global ekonomik model dengesiz ve bozuktu: Çin-Asya üretiyor, ABD’ye satıyordu. ABD’den alınan paraları da Asya, yeniden ABD Hazine bonosuna yatırıp, Amerika’da paranın maliyetini düşürüyordu. Düşük maliyetli parayı, faizsiz krediyi bulan Amerikalı tüketici tekrar alışverişe yüklenip, borçlanıp, Asya’dan daha fazla ıvır zıvır mal alıyordu. Ayrıca yaratılan para bara, saza, metrese harcanıyordu. Bu zincir işte koptu. Şimdi ithalatın da, ihracatın da, kredinin de dengeli dağılımı gerekli. Ölümüne üretmece (Çin) ve ölümüne tüketmece (ABD) yok.
Bu denge bugünden yarına kurulmaz. Ama süreç başladı. Süreç, G20 ekonomilerini aynı düzlemde tutup, kanalları açıp, ekonomileri birbirine eklemlemek. Bu müthiş bir süreç ve bu süreçten on yıllar sonra tek piyasa - tek ekonomi bile çıkar. Yakın vadede ise başarı, G20 ile IMF birbirine eklendikten sonra IMF’nin maharetine ve sopa gücüne bağlı.
Dünyada gidişat, ekonomik bütünleşme ve uyum yönünde. Ekonomilerde sürpriz, şok ve risk faktörleri azaltılıyor. Türkiye’nin dünyada 19 tane akranı var. Akranlar, bir yerde kriz çıkmaması, gaz kaçağı olmaması için birbirlerine göz kulak olacaklar. Ekonomilerde sürpriz, şok, risk faktörleri azalınca, siyasette de azalıyor.
Eski dünya düzeni G7 idi... Yeni Dünya Düzeni, Türkiye’li G20... Üstelik AB nereye dönse, hangi masaya otursa, o masada Türkiye’yi görmeye başladı.
