Çeşitli çalışmalar AB vatandaşlarının büyük bir kısmının mali konularda neredeyse hiç bilgisi olmadığını ortaya koyuyor. Citigroup tarafından yapılan bir ankete göre İngiltere’de her üç kişiden biri mali konuların kendileri için çok karışık olduğu hissiyle hareket ediyor.
Bir başka anket ise İtalya, Fransa ve İspanya’da da benzer sonuçları ortaya koyarken Macaristan’da yapılan bir başka araştırma kendileriyle görüşülen deneklerin yüzde 70’inin enflasyonun anlamını bilmediğine işaret ediyor. Avrupa Komisyonu’nun mali destek sağladığı daha birçok araştırma Doğu Avrupa’da nüfusun yaklaşık yarısının mali işlemler için başlangıç noktası olan banka hesabına sahip olmadıklarını gösteriyor.
Öte yandan, vatandaşlar giderek mali konularda bilgi sahibi olmaları gerektiğinin önemli olduğuna daha fazla inanıyor. ABD’de Visa tarafından yapılan bir araştırma ebeveynlerin büyük bir kısmının okullarda finans eğitimi verilmesinden yana olduklarını ortaya koyuyor. Aileler kişisel güvenlikten sonra en fazla finans konusunda yeteneklerin geliştirilmesine önem veriyorlar.
Ulusal bazda girişimler başlatıldı
Avrupa ülkeleri bir dizi proje kapsamında öğrencilere, işçilere ve emeklilere mali eğitim verilmesi için kolları sıvadı. Öğretmenleri de kapsayan kimi programlarla yeni konuların öğretilmesi hedefleniyor. Komisyon adına mevcut girişimlerle ilgili detaylı bir değerlendirmede AB içerisinde 180 finansal okuma yazma projesi belirlendi. Çocuklar ve gençler hedef kitle seçilirken birçoğunun düşük gelirli ve eğitimli olmalarına dikkat edildi.
Avusturya’da “yaşam boyu borçsuz” isimli bir çalıştay projesi kapsamında ile 2006-2007 arasında 4,000 öğrenci ile üç grup oluşturuldu. En genç öğrencinin 11-13 yaşlarında oldu projede öğrencilere para nereden geldiği ve mali kaynakların sınırlı olduğu gibi temel ilkeler öğretildi. Yaşları 14 ile 15 arasında değişen ikinci gruba tasarruf, mevduat hesapları, nakit ve ödeme kartları konularında bilgi verildi. 18 yaşında öğrencilerden oluşan son grup ise borçsuz ve kredisiz bir yaşam planlamasına odaklandılar.
İsveç’te ise benzer bir projede emeklilik yaşına yakın çalışan sınıfa emeklilik paralarını ne şekilde değerlendirebileceklerine dair temel bilgiler verildi. Bir Swedbank girişimi olan proje 2000 yılında yeni emeklilik sisteminin yürürlüğe alınmasından sonra bilgi boşluğunu gidermek amacıyla başlatılmıştı. Banka bu hizmeti ücretsiz sağlarken karşılığında kendisi için yeni potansiyel müşteriler kazanma fırsatı yakalamış oldu.
Farklı yaş ve ihtiyaç gruplarına göre kurs düzenlenmesi gereğini farkeden Komisyon benzer girişimlere destek vermeye devam edeceğini bildirdi.
AB girişimleri sırada
2007’de Komisyon mali konularda eğitim verilmesine ilişkin üye ülkelerdeki çabalarını arttırdı. ABD’deki kredi bunalımı sonrasında yaz boyunca dünya ekonomisi yoluyla şok dalgaları gönderdi. Brüksel Aralık ayında yayımladığı bir metinde mali eğitime ve bununla ilgili gelecekteki muhtemel girişimlere değindi. Ana hedef bu konuda ulusal eylemleri en iyi uygulamalarla teşvik etmek.
Girişimin parçası olarak 2008’de kıta genelinde en iyi uygulama hedefli ve teknik yöntemleri okul müfredatıyla mümkün olduğu kadar iyi bir şekilde harmanlamak hedefiyle ulusal sektör uzmanlarından oluşan bir şebeke kuruldu. İlk toplantısını Ekim’de yapmayı planlayan grup ulusal mercilerin temsilcilerinden, mali hizmet sağlayıcılardan ve tüketici örgütlerinden meydana geliyor Grup üyelerinden Komisyon’a danışmanlık yapmaları bekleniyor. Danışmanlık konuları arasında Avrupa’nın durumunun tahlil edilmesi ve Brüksel’in 2010 yılına kadar uygulamaya alacağı tedbirlerin değerlendirmesi yer alıyor.
Komisyon ayrıca tüketicinin eğitimine yönelik bir web sitesini de hizmete sunuyor. Dolceta adı verilen site iki bölümden oluşuyor. Birinde tüketici hakları ve ikincisinde mali hizmetler yer alıyor. Tüm vatandaşlara açık olan sitede tüketiciler ipotek, tasarruf, yatırım ve taksit ödeme yöntemleri gibi mali konularla ilgili bilgilerini test edebilecekler.
Yetkililer sitenin gençlerin özel ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yenilenmiş halinin yakında hizmete gireceğini belirtiler. Daha kolay anlaşılır bir dille ödeme kartlar ya da bir banka hesabının nasıl idare edileceği gibi ana mali konuların açıklandığı yeni hizmet ilkokul ve ortaokul öğrencilerini hedef alıyor. Bu girişim AB’nin farklı yaş gruplarına mali eğitimin uyarlanması politikasına paralel yürütülüyor.
Gençler keza bir diğer Komisyon girişiminin de hedefi konumunda bulunuyor: Avrupa Günlüğü. 2008’de AB’de yaklaşık üç milyon ortaokul öğrencisi günlüklerin birer kopyasını edinmeye başladı. Kopyada Avrupa Birliği ile ilgili önemli bilgilere yer veriliyor. Birlik politikaları, mali konular ve tüketici haklarına ilişkin ipuçlarına bu bilgiler arasında bulunuyor. Metnin 2008/2009 sürümünde öğrencilere kredi kavramını, bunun yararları ve riskleri açıklıyor. Eğitmenlerin işini kolaylaştırmak amacıyla öğretmenler için bir kılavuz da hazırlanmış bulunuyor.
Okul müfredatı ile uyum: Bir ilerleme mi?
Ancak en cesur ve muhtemelen en tartışmalı teklif tarih, coğrafya gibi bildik konuların yanı sıra mali meselelerin de öğretildiği yeni bir okul müfredatı hazırlanması oldu.
Komisyon’a göre, bu tür bir girişim uyumlu hale getirildikten sonra tüm AB ülkelerinde uygulanabilir. AB yürütme organı bu bağlamda Amerika’da yaşanan kredi krizi mali çalkantıların sonuçlarının ulusal sınırlar ötesinde, birlik çerçevesinde de hissedildiği açıklamasında bulunurken Polonya’da mali konularda kötü eğitim almış kişilerin İtalya’daki veya Slovakya’daki piyasalara kolayca zarar verebileceğini ileri sürdü. Avrupa Parlamentosu (AP) sosyalist üyesi Bulgari Malinova Iotova’nın hazırladığı bir rapor, aynı düşüncenin AP’da da yerleştiğine işaret ediyor.
Ulusal eğitim sistemlerine bağlı olarak uygulanabilecek bu hedefin başarılabilmesi için Komisyon bir dizi politika eylemi hazırlığında. Bu bağlamda mali eğitim uygulayıcılarının oluşturduğu bir ağın Ekim’de çalışmalara başlayacağı bildiriliyor. Uzmanların güvendikleri bir araç internet üzerinde mali eğitim planlarına dair bir veri bankası ile AB’de bu konudaki araştırmalar. Komisyon adına Ocak ve Kasım 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilen kapsamlı bir anketin bulgularını tamamlar nitelikteki veri bankasında blokta uygulanan girişimler ve 180 plan yer alıyor.
İlaveten, Dolceta web sitesinin geliştirilmiş sürümünde gençler için ve öğretmenler için bir eğitim modülü olacak yeni eğitim gereçlerine de yer verilecek.
Hedef, öğretmenlere ücretsiz, öğrencilerine basit mali meseleleri öğretmelerine yardımcı kullanılmaya hazır bir gereç sunmak. Girişimin öğretmenleri resmi müfredat hazırlanmadan önce gönüllülük esasın adayalı olarak ders vermeleri konusunda teşvik etmesi bekleniyor.
Komisyon mali eğitimin önemine ilişkin biliçlendirme kampanyaları da düzenlemeyi planlıyor. Brüksel üye ülkelerdeki ulusal yetkilileri kimi olaylara destek vermek suretiyle konuyu gündeme taşımak amacını güdüyor.
Taraflar:
AB İç Pazar ve Hizmetler Komiseri Charli McCreevy, “Mali eğitim özellikle mali çalkantılar nedeniyle giderek daha fazla dikkat çekmeye başladı. Bu konu tüketicileri bilgilendirmek ve yalnızca kendi yaşamları ile ilgili olarak değil aynı zamanda toplum ve daha geniş çaplı ekonomi konusunda da kişisel finans kararlarını kendi başlarına alabilmeleri için önemli bir vasıta. Eğitim ilk ve en önemli ulusal yeterlilik. Ancak inanıyorum ki Komisyon’un da AB içerisinde mali eğitim programlarının koşullarını kolaylaştırmak ve teşvik etmek gibi bir rolü de var. Ulusal ve birlik düzeyindeki çabalar birbirini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır,” şeklinde konuştu.
AP sosyalist üyesi ve mali eğitim raportörü Iliana Malinova Iotova masadaki tüm girişimleri destekliyor. Öte yandan Iotova Komisyon’a “AB düzeyinde bireysel finans konusunda tüm üye ülkelerin ihtiyaçlarına cevap verecek ortak kural ve ilkelere dayalı ana eğitim programları geliştirme çağırısında bulunuyor.
İngiliz Mali Hizmetler Kurumu (FSA) kıdemli politika danışmanı Simon Begley de benzer şekilde vatandaşlara mali konularda daha iyi bilgi aktarımı gerektiğine dikkat çekiyor. Ancak Begley, AB kurumları tarafından önerildiği üzere belli yeni kursların tanımından ziyade FSA’nın “mevcut müfredat çerçevesinde mali eğitim sağlanmasından yana olduğunu” dile getiriyor.
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü Mali İşler Bölümü Müdürü André Laboul, “Finans kurumlarına kendi müşterilerinin bilinçlendirilmesi noktasında önemli sorumluluklar düşmektedir ve bu kuruluşlar verilen bilginin alındığını ve anlaşıldığını temin etmelidir,” diyor. Laboul mali eğitiminde mali düzenlemenin tamamlayıcısı olduğunu, onun yerine geçebilecek bir şey olmadığını da sözlerine ekliyor.
AP üyesi Iotova’nın hazırladığı taslak rapora ilişkin yorumunda Avrupa Tasarruf Bankaları Grubu (ESBG), “Finans kurumlarının mali eğitim düzeyini arttırmak üzere yapılacak program tasarımı ya da planlamada oynadıkları rolün çok dikkatli düşünülmesi gerektiğini” vurguluyor.
ESBG ayrıca mali eğitimde ebeveynlerin önemine de işaret ediyor. Konuya Iotova raporunda yeterince yer verilmediği eleştirisini getiren ESBG metne,”Belli planların mali konularda davranış ve okuryazarlık modelinde ebeveynlerin olumlu rol oynamalarının sağlanması” şeklinde bir ifadenin eklenmesinden yana tavır alıyor.
Italyan Bankacılık Birliği Müdürü ve bir tüketici örgütü olan Patti Chiari’nin Sekreteri Massimo Roccia İtalya’nın medya kampanyalarının İtalyanların mali eğitim düzeyini daha ileri noktalara getirmek üzere kullanımına ilişkin bir eylem planının uygulanmakta olduğu bilgisini verdi.
Bağımsız Amerikan Bankerleri Başkanı Camden Fine ise erken eğitimin önemine dikkat çekti. “Okullar tüm eğitim düzeylerindeki öğrencileri eğitmelidir,” diye konuşan Fine bu programın yetişkinler için de önemli olduğunun unutulmaması gerektiğini vurguladı.
Fine’a göre, “Mali konularda bilgi sahibi olmak ve tüketici düzenleme aynı madalyonun iki yüzü ve esas nokta, tüketicilerin kendilerine söylenenlerin sorumluluğunun bilincinde olmaları.
AB tüketici örgütü BEUC ise tüketicilerin mali konularda bilgilerinin güçlendirilmesi, finans sektöründe müşteriler ile şirketler arasındaki bilgi uçurumunun kapatılması gerektiğinden söz ediyor.
İngiliz tüketici koruma örgütü Which’ten Doug Taylor ileride kendilerini bekleyen zorlukları hatırlatıyor. “Hayatın farklı evreleri için öğrenme sürecindeki zorlukları unutmamalıyız. Mali eğitim zor bir ödev!” Tüketicilerin bilgilendirilmesine ilişkin Taylor şunları söyledi: “Tüketicinin korunumu konusunda tek bir sihirli formül olduğunu sanmıyorum. Bu daha çok uygun düzenlemeler, uygun bilgi, güvenli ürünler, yerinde tavsiyeler ve sağlıklı mekanizmalardan oluşan ortak bir olgu.”
Hollanda tüketici grubu Consumentenbond’dan Rob Goedhart da mali eğitim verilmesinden yana. Ancak Goedhart “Tüketiciyi profesyonel hale getiremeyecekleri” düşüncesinde.
Belçika tüketici örgütü Test Achats’ın Avrupa İlişkileri Danışmanı Hugues Thibaut eğitimin önemi yanı sıra tüketicinin korunmasına ilişkin yasal bir düzenlemenin yerini alamayacağını ileri sürüyor.
Alman tasarruf bankaları grubu Geld und Haushalt proje sorumlusu Kathrin Wirz ise mali eğitimin her şeyden önce ve en çok ebeveynleri ilgilendirdiğini belirtiyor.
