Son gelişmeler ve atılacak adımlar:
- AB’nin 10 yeni üyesi, ERM II’ye katıldıktan iki yıl sonra Ekonomik ve Parasal Birlik’e (Economic and Monatary Union-EMU) girmek için uygun duruma gelecekler. Kıbrıs, Estonya, Letonya, Litvanya, Malta, Slovakya ortak para için daha şimdiden “bekleme odası”na (ERM II) girmiş durumda.
- AB’ye 2007’de üye olan Bulgaristan ve Romanya’nın da Eurozone’na bir önce katılması bekleniyor.
- Yeni üye ülkelerin en büyük üçü: Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya ERM II’nin dışında kaldı.
- Euro’ya geçen ilk yeni üye ülke 1 Ocak 2007 itibarıyla Slovakya oldu.
1 Ocak 1999 tarihinde 11 AB üyesi ülke “Eurozone”u başlattı. Aynı gün Avrupa Para Birliği’ne (EMU) dahil olan bütün ulusal paraların kurları geri dönülmesi mümkün olmayacak şekilde sabitlendi ve Euro resmi para birimi olarak ilan edildi.
Ocak 2002’de Euro bozuk ve kağıt paraları tedavüle çıktı ve buna takip eden altı süresince bütün ulusal paralar yürürlükten kalktı.
İngiltere, İsveç ve Danimarka Eurozone’un dışında kaldılar. Maastricth Kriterleri’ni karşılayamadığı için diğer ülkelerle birlikte Eurozone’a katılamayan Yunanistan daha sonra yükümlülüklerini yerine getirerek 1 Ocak 2002’de ortak paraya geçti.
Konu Başlıkları:
Bütün başvuran ülkelerin Euro’ya katılmadan önce resmi ve önemli şartları yerine getirmesi gerekmektedir:
- Mali İstikrar hakkında Maastricth Yaklaşma Kriteri;
- Merkez Bankası’nın bağımsızlığı;
- Düşük Enflasyon ve faiz oranı;
- Döviz Kuru Mekanizması’na (ERM II) en az iki yıl süreyle katılarak para değerlerinin istikrarlı hale getirilmesi
Aday ülkelere üyelikten önce herhangi bir kur politikası uygulanmamaktadır. Fakat üye olduktan sonra ülkelerin, kur politikasına ortak çıkarlar açısından yaklaşmaları beklenmektedir. AB’nin içinden yapılan kimi uyarılara göre ERM II’ye veya Euro bölgesine erken katılma çabaları hem yeni üyelere hem de Euro bölgesine zarar vermektedir.
Eurozone’a katılan ülkeler dış ticaretlerini tek paraya göre ayarlayabileceklerdir. Ayrıca Euro’nun 1 Ocak 1999 tarihinde piyasaya çıkmasından bu yana büyük ölçüde uluslararası fonun kendini Euro’ya adapte ettiği yeni yeni bütünleşen Euro mali piyasalarındaki taze fon kaynaklarından yarar sağlayacaklardır.
Aday ülkeler, Ekonomik ve Parasal Birlik’e katılma yolunda herhangi bir kur stratejisi uygulamak zorunda değildir. Aralık 2000’de toplanan Nice Avrupa Konseyi’nin tavsiyesine göre aday ülkeler, kendi ekonomik şartlarına ve diğer politikalarına uygun para politikaları geliştirmelidirler.
Katılımlarını takiben yeni üye ülkeler, Avrupa Parasal Birliği’ne Euro’yu adapte edeceğine dair bir derogasyonla birlikte üye ülke sıfatıyla iştirak ederler. Bu statü, katılım ortalığı anlaşmalarıyla garanti altına alınmıştır. Bu safhada üye devletten kur politikalarına AB ortak çıkarları açısından yaklaşması ve Döviz Kuru Mekanizması’na (ERM II) katılımını gerçekleştirmesi beklenmektedir.
Yeni üye ülke, en az iki yıllık ERM II katılımı da dahil olmak üzere sürdürülebilir nominal yakınlaşma derecesine (Maastricth Yakınlaşma Kriteri’ni yerine getirdiğinde) ulaştıktan sonra ancak Euro’ya geçebilir.
Artık üye ülkeler Euro’ya geçiş konusunda eskisi kadar istekli davranmamaktadır. 1 Ocak 2007’de Slovenya Eurozone’a katılırken; çoğu yeni üye devlet de Eurozone katılım şartlarını yerine getirebilmek için yüksek enflasyon oranları, bütçe açıkları, kur dengesi ve yasal uyumluluk gibi sorunlarla için mücadele etmeye devam ediyordu ( 11 adaydan 8’i enflasyon şartında başarısız olurken; 5 üye daha bütçe açıklarını kapatamamıştı). Çoğu ülke Eurozone’a katılım tarihlerini ertelemek zorunda kaldı.
Slovakya, Eurozone’a 2009’da üye olmayı hedeflemiştir. Litvanya ise 2007’de üye olmayı beklerken yüksek enflasyon oranları yüzünden geri çevrilmiştir. Estonya ve Letonya da Litvanya ile aynı nedenden üyelik planlarını ertelemiştir. Baltık devletleri ise 2010’dan önce Eurozone’a üye olamayacaklarının farkındadır. Diğer ülkeler ise en erken 2010-2012 arsasında Eurozone katılabileceklerini tahmin etmektedirler.
Taraflar:
Komisyon’un Kasım 2004’de hazırladığı ve yeni üyelerin Euro’ya geçiş için yaptığı hazırlıkları konu alan ayrıntılı raporda geçiş sürecinin, hali hazırda Eurozone üyesi olan ülkelerdekinden daha “hızlı ve yumuşak” olması gerektiği belirtildi. Komisyon’un bir diğer beklentisi ise 10 yeni üye devletin, Euro’yu “big bang” süreci de denen bir formülle yürürlüğe sokması. “Big bang” ile bütün yeni üye devletlerin eş zamanlı olarak Euro’ya geçmesi planlanıyor.
Uluslararası Para Fonu’nun 2004 Ağustos’unda hazırladığı rapora göre Eurozone üyesi devletlerdeki genel olarak gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) arttı; fakat başta Almanya olmak üzere yurtiçi talepte fazla bir hareketlilik yaşanmadı. IMF uzmanlarının paylaştığı görüşe göre canlanmanın gerçekleşmesi için nihai yurtiçi talebin sabitlenmesi gerekecektir; ama buna rağmen çıktı açığı, yavaş yavaş kapanacaktır. IMF tarafından öngörülen enflasyon baskısı da 2005 itibarıyla azalmaya başlayacaktır. IMF’ye göre Eurozone’un en önemli problemi, potansiyel büyümenin ivme kaybetmiş olması; ki bu da hızlı yaşlanan nüfus göz önüne alındığında sosyal güvenlik sisteminin finansal kapasitesini tehdit etmektedir.
PriceWaterhouseCoopers’ın 2004 Temmuz’unda hazırladığı raporda yer alan tespitlere göre Euro bölgesinin performansı, kırılganlığını sürdürmeye devam edecek. Ayrıca raporda bu duruma sebep olan etkenler ise şöyle sıralandı: zayıf yurtiçi talep, Dolar’ın geçmişte Euro’ya karşı değer kaybetmesinin etkileri ve yükselen jeopolitik tansiyon. PWC’ye göre GSYİH, 2005 yılı itibarıyla %2,25 büyüyecek, en canlı ekonomiye ise İspanya sahip olacak. Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti’nin büyüme oranları da AB ortalamasının üstünde seyredecek.
IMF Yetkili Müdürü Hari Vittas yaptığı açıklamada AB’nin yeni üyelerini ERM’ye girmekte acele etmemeleri ve girdikten sonra da eğer mümkünse orada fazla kalmamaları konusunda uyardı. Vitas ayrıca ülkelerin Euro’ya geçiş için net bir tarih belirlemelerinin faydalı olacağını da belirtti.
Credit Suisse’ın yaptığı ekonomik araştırmaya göre Malta ve Kıbrıs 2008’de, Slovakya ise 2009’da Euro’ya geçiş için hazır olacaklar. Baltık Devletleri ile birlikte Polonya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Bulgaristan ve Romanya 2010’dan sonra ancak Euro geçmek için hazır olabilecekler.
