Karadeniz bölgesi Avrupa için hem siyasi hem de ekonomik açıdan anahtar olma özelliğini taşıyor. Avrupa Komisyon’unda Karadeniz üzerinde çalışmalarını sürdüren düşünce kuruluşları ve politika uzmanları Karadeniz’de bölgesel işbirliğiyle ilgili fırsatları ve riskleri analiz ediyor. Komisyon bölgede ve Avrupa Birliği’nde (AB) tartışmalar başlatmayı ve Karadeniz bölgesinin geleceğini masaya yatırmayı planlıyor.
Bölge
Avrupa’da Bulgaristan, Romanya ve Yunanistan’ın komşusu olan Karadeniz bölgesi ayrıca AB aday üyesi Türkiye’nin yanı sıra eski Sovyet ülkeleri Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova, Ukrayna ve Rusya’yı da kapsıyor.
Bölge ülkelerinin ilişkileri çoğu hâllerde ikili ihtilâflar, krizler hatta savaşlarla belirleniyor. Dramatik bir örnek 2008’de ayrılıkçı Güney Osetya ve Abhazya nedeniyle Gürcistan ve Rusya arasında yaşandı. Ermenistan ve Azerbaycan, Yunanistan ve Türkiye ile Türkiye ve Ermenistan arasındaki sürtüşmeler de devam ediyor.
Milliyetçi eğilimler ve bölge ülkeleri arasında ekonomik gelişme farklılıkları işbirliğini engelliyor.
Alman Marshall Fonu (GMF) Karadeniz bölgesini “Avrupa-Atlantik topluluğunun potansiyel istikrarsızlığın görüldüğü Ortadoğu’ya karşı güney cenahının yaşamsal önemi haiz bir parçası” olarak değerlendiriyor.
Öte yandan Bertelsmann Vakfı’nın analizine göre “Avrupa Birliği dikkate alındığında, Karadeniz bölgesi enerji kaynakları dar boğazının yaşandığı civar ama öte yandan farklı kültür ve nüfuz alanlarının odak noktası”.
Analizin devamında “Şu anda soğumaya bırakılmış anlaşmazlıklar ve zor dönüşüm süreçleri bölgenin karakteristikleri. Güney Akdeniz ülkelerinin tersine, Karadeniz bölgesinin büyük bir kısmı Avrupalı olma özelliğini taşıyor” yorumunda bulunuluyor.
Bu arada, AB’nin ne bölge ülkelerine karşı ne üyelik için görüşmelerin sürdürüldüğü ilgili ülkeler ya da diğer uluslararası aktörlerle tek sesli, tutarlı bir yaklaşım izlemediği görülüyor.
AB, eski Sovyet ülkelerinden Ukrayna, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan’ın Batı’yla yakınlaşması için bağların Doğu Ortaklığı projesiyle güçlendirilmesine çalışıyor.
Öte yandan Rusya kendi geleneksel nüfuz alanını etkileyebilecek her türlü girişime karşı oldukça hassas davranıyor.
Girişim
Ocak 2009’da Bölgesel İşbirliği Teşkilâtı (BST), Almanya GMF, Bertelsmann Vakfı, Türkiye Ekonomik Politika Araştırma Vakfı (TEPAV) ve Uluslararası Karadeniz Çalışmaları Merkezi’nin ortaklaşa finanse ettikleri Karadeniz Komisyonu kuruldu.
Amaç
Karadeniz Komisyonu’nun amacı uluslararası politikanın dikkatini bölgeye çekmek. Dört Politika raporu ve ayrıntılı bir özetin iliştirildiği ortak bir rapor yayımlayan Komisyon Brüksel’de, AB’nin diğer başkentlerinde ve civarda Karadeniz bölgesinin önemi ve karşılaştığı zorlukları konu edinen tartışmalar başlatmayı planlıyor.
Raporlar keza bölgedeki siyasi aktörlere tavsiye niteliğini taşıyor. Kilit nokta, ülkelerin AB’ye doğru kendilerini stratejik açıdan konumlamaları. Politika raporlarında Komisyon uzmanları ekonomik, sosyal, bölgesel işbirliği güvenlik/askeri ilişkiler gibi alanlarda gelişmeleri masaya yatırılıyor.
Üyeler
Karadeniz Komisyonu uluslar arası uzmanlardan oluşuyor. Akademisyenler ve think tank temsilcilerinin yanı sıra, aralarında Avusturya eski Başbakanı Erhard Busek, Romanya eski Maliye Bakanı Daniel Daianu, Almanya Dışişleri Eski Bakanı Gernot Erler’in yer aldığı üst düzey eski siyasiler de bulunuyor.
Kilometre taşları
9 Şubat 2009: Karadeniz Komisyonu Roma’da faaliyete geçirildi. Dört çalışma grubu bölgesel işbirliği, siyasi, ekonomik ve güvenlik politikalarında karşılaşılan zorluklar üzerine politika raporlarını hazırlıyor.
8/9 Haziran 2009: İstanbul’da yapılan ilk yuvarlak masa toplantısında uzmanlar bölgenin geleceğini incelerken çalışma grupları politika raporlarıyla ilgili düşüncelerini paylaştılar.
24 Eylül 2009: Komisyon’un ikinci yuvarlak masa toplantısı Moskova’da yapıldı. Katılımcılar uluslar arası işbirliğinin mümkün olup olmadığını, bölge istikrarını tehdit eden unsurları ve zor şartlardan çıkış stratejilerini ele aldılar.
24/25 Kasım 2009: Komisyon’un daha yaşlı üyeleri Berlin’de bir araya gelerek önceki çalışmalarda elde edilen sonuçlar üzerinde tartıştılar.
15 Ocak 2010: “Karadeniz bölgesinde ekonomik gelişmenin mevcut durumu” başlıklı ilk politika raporu sunuldu. Merkezi Selanik’te bulunan Karadeniz Ticaret ve Gelişim Bankası Politika ve Strateji Bölümü Eş-başkanı Panayiotis Gavras ilk dört raporu hazırladı.
24 Ocak 2010: Komisyon Berlin’de Bertelsmann Vakfı’nda toplandı, ortak politika raporu taslağını inceledi.
25 Ocak 2010: Seksen uzman ve politika karar yapıcıları Berlin’de Federal Dış İlişkiler Ofisi’nde bir araya gelerek Karadeniz bölgesindeki ilişkilerin mevcut durumunu ve Avrupa’nın bu kısmında gelecekte neler yapılabileceğini görüştüler. Rusya Federasyonu bölge ülkelerinin yakınlaşmasını ve AB ile daha yakın işbirliği kurmalarını endişe ile izliyor.
23 Şubat 2010: “Karadeniz Bölgesinde Güvenlik” başlıklı ikinci politika raporu sunuldu. Ankara’daki TOBB Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Doçenti Mitat Çelikpala’nın hazırladığı raporda bölgenin siyaseten, tarihsel ve coğrafi anlamda bölündüğüne dikkat çekildi.
26 Mart 2010: “Karadeniz İşbirliğinin Canlandırılması: Politika Tartışması” isimli üçüncü rapor sunuldu. Yunanistan’ın Rodos Adası’ndaki Ege Üniversitesi Akdeniz Etüdleri Bölümü öğretim görevlisi ve Uluslararası Karadeniz Çalışmaları Merkezi (ICBSS) Kıdemli Araştırmacısı Panagiota Manoli kaleme aldı.
29 Nisan: “Karadeniz Bölgesinde Demokrasi ve İyi Yönetişim” başlıklı dördüncü rapor yayımlandı. Beşinci politika raporu ise Bükreş Devlet Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Doçenti Franz-Lothar Altmann, Bertelsmann Vakfı görevlisi Armando García Schmidt ve Alman Doğu Avrupa Birliği (SOG) Müdür Yardımcısı Johanna Deimel tarafından hazırlanıyor.
Kaynakça
Think tanks
The Commission on the Black Sea www.blackseacom.eu
GMF Black Sea Trust for Regional Cooperation www.gmfus.org/blacksea/
Bertelsmann Foundation www.bertelsmann-stiftung.de/cps/rde/xchg/SID-08AEC9FF-36381038/bst/hs.xsl/86681_87271.htm
Economic Policy Research Foundation of Turkey (TEPAV) www.tepav.org.tr/eng/index.php
International Centre for Black Sea Studies (ICBSS) icbss.org/index.php
The Center for the Studies of War and Peace, Moscow State Institute of International Relations (MGIMO) english.mgimo.ru/index.php
Black Sea Trade & Development Bank (BSTDB) www.bstdb.org
Danish Institute for International Studies (DIIS) www.diis.dk/sw152.asp
Analyses regarding state of affairs in the Black Sea region
GMF
GMF Blog Black Sea blog.gmfus.org/category/black-sea/
Bertelsmann Foundation
Cooperation with the Kremlin (Spotlight Europe #2010/01)
After Soccer Diplomacy (Spotlight Europe #2009/10)
The European Union and the South Caucasus. Three Perspectives on the Future of the European Project from the Caucasus (Europe in Dialogue 2009/01)
www.bertelsmann-stiftung.de/bst/de/media/xcms_bst_dms_28297_28302_2.pdf
EU Eastern Partnership: Fine, but what about Russia? (Spotlight Europe #2009/06)
Frozen Conflicts - Kant reloaded (Spotlight Europe #2008/10)
Hello Neighbour! A new EU policy from Morrocco to Azerbaijan (Spotlight Europe #2008/07)
www.bertelsmann-stiftung.de/cps/rde/xbcr/SID-EB87DEA2-C00C1E6B/bst/Spotlight_07_2008_Neighbours.pdf
Commission on the Black Sea publications
The Current State of Economic Development in the Black Sea Region. Policy Report I (January 2010)
www.blackseacom.eu/fileadmin/user_upload/Paper/Black%20Sea%20Policy%20Report%20I%20Economy.pdf
Security in the Black Sea Region. Policy Report II (February 2010)
www.blackseacom.eu/fileadmin/user_upload/Paper/Black%20Sea%20Policy%20Report%20II%20Security.pdf
Reinvigorating Black Sea Cooperation: A Policy Discussion. Policy Report III (March 2010)
www.blackseacom.eu/uploads/media/Black_Sea_Policy_Report_III_Cooperation.pdf
Democracy and Good Governance in the Black Sea Region. Policy Report IV (April 2010)
www.blackseacom.eu/uploads/media/Black_Sea_Policy_Report_IV_Democracy.pdf
EurActiv articles
Deputy minister: Ukrainians treated by EU consulates as in communist Russia (2 April 2010) www.euractiv.com/en/east-mediterranean/ukrainians-are-treated-eu-consulates-communist-russia-says-deputy-minister-interv
Turkey threatens to chase out Armenian immigrants (18 March 2010) www.euractiv.com/en/enlargement/turkey-threatens-chase-out-armenian-immigrants-news-352203
'Struggling transitions' at Europe's borders (22 January 2010) www.euractiv.com/en/enlargement/struggling-transitions-europe-borders/article-189154
Ambassador: 'Turkey punished over Cyprus' (19 January 2010) www.euractiv.com/en/enlargement/ambassador-turkey-punished-over-cyprus
Georgia minister: Russia could be a good neighbour (4 December 2009) www.euractiv.com/en/east-mediterranean/georgia-minister-russia-good-neighbour/article-187982
The limits of enlargement-lite: European and Russian power (16 June 2009) www.euractiv.com/en/priorities/limits-enlargement-lite-european-russian-power/article-183223
European Commission documents / links
Commissioner Štefan Füle on official visit to South Caucasus (6 April 2010)
europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do
Speech giben by Štefan Füle in Erevan (6 April 2010)
europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do
The European Commission launches environmental flagship project under the Eastern Partnership
europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do
European Neighbourhood Policy: Launch of the Environment Partnership of the Black Sea Synergy (15 March 2010)
europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do
Black Sea Synergy (15 March 2010)
europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do
Documents related to the Eastern Partnership
ec.europa.eu/external_relations/eastern/index_en.htm
Eastern Partnership events in 2010
ec.europa.eu/external_relations/eastern/docs/calendar_en.pdf
The Eastern Partnership - Flagship initiatives
ec.europa.eu/external_relations/eastern/initiatives/index_en.htm
European Neighbourhood Policy website
ec.europa.eu/world/enp/index_en.htm
