GENEL SPONSOR
MEDYA PARTNERLERI
Çek Cumhuriyeti’nin başkenti Prag’da 8 Mayıs’ta düzenlenecek olağanüstü toplantıda Avrupa Birliği (AB) “Güney Koridoru” doğal gaz projesiyle ilgili kördüğümü çözmek için bir araya gelecek. EurActiv’in öğrendiğine göre Çek AB dönem başkanlığı Nabucco boru hattı projesine destek bulmaya çalışacak.
Haber
Prag’da Çek dönem başkanlığı Yunanistan ve İtalya’yı birbirine bağlayacak ITGI boru hattı projesi için 2009 sonuna kadar hükümetler arası anlaşmanın imzalanması için çalışacak. Proje henüz planlama aşamasında olması rağmen Yunanistan, İtalya ve Türkiye Temmuz 2007’den bu yana sürekli destek görüyor.
Toplantıda ayrıca doğal gazın Hazar Denizi altından Türkmenistan’dan Bakü’ye aktarılmasını öngören bir başka boru hattı projesi de teşvik edilecek. “Trans Hazar Bağlantısı” adı verilen proje Nabucco’nun önemli bir parçasını oluşturuyor ve projenin ticari açıdan makul bir getirisi olabilmesi için gerekli gazın taşınması öngörülüyor.
'Güney Gaz Koridoru’ kavramının tanımlanması gerekli
Ancak AB ülkeleri henüz hangi projelerin gerçekte “Güney Gaz Koridoru”nu oluşturdukları üzerinde anlaşmaya varmaları gerekiyor.
Kasım 2008’de Avrupa Komisyonu 2. Stratejik Enerji Gözden Geçirmesi’nde AB’nin Hazar havzasındaki gaz kaynaklarının siyasi koşulların izin verdiğinde genişletilmesi çağrısında bulundu. Gözden geçirmede Nabucco, Türkiye-Yunanistan-İtalya ve Güney Akım boru hatlarının Ocak ayında yaşanan Rusya-Ukrayna doğal gaz krizi sonrasında Rus gazına muhtemel alternatifler olarak öngörülüyor.
Bununla birlikte kıdemli bir diplomat “Bu ifadeyle ne demek istendiği henüz belli değil,” derken Komisyon adı geçen alternatifi Güney Gaz Koridoru kavramı olarak tanımlamaktan kaçındı.
Prag toplantısında konunun açıklığa kavuşturulacağı ve zirve sonuç taslağında ana fikrin bu kavramın mümkün olduğunda geniş kapsamlı olmasının önerileceği bildirildi.
Öte yandan taslakta, “Güney Koridoru kavramı diğer mevcut enerji ortaklıkları ve AB projelerinin tamamlayıcısıdır, üçüncü partilerin katılımına ve katkılarına açıktır,” bilgisine yer veriliyor.
Taslak metin Güney Koridoru vizyonunu diğer alanlarda da işbirliğini geliştirmek üzere bir katalizör görevi üstlenecek bölgedeki “ülkeleri ve insanları birbirine bağlayan modern bir İpek Yolu” şeklinde ifade ediyor.
Rakip projeler
Bu arada bölgedeki rakip projeler AB’nin siyasi desteğini almak üzere kampanyalarını hızlandırıyor. Nabucco adından en fazla söz edilen proje olurken diğerleri adını duyurmaya çalışıyor.
Şubat 2008’de Norveç’in devlet enerji tekeli StatoilHyro İsviçreli EGL grubuyla ortak bir girişim sonucu Arnavutluk’u İtalya’ya bağlayan ve 520 km uzunluğundaki Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) projesine bağlandı.
Adı geçen boru hattında doğal gaz Yunanistan ve Arnavutluk üzerinden Adriyatik Denizi geçerek İtalya’nın güneyindeki Puglia bölgesine ve buradan da Batı Avrupa’ya dağıtılacak. Mevcut boru hattı ağında Türkiye ile bağlantı sağlanarak İran ve Azerbaycan da dâhil olmak üzere Hazar bölgesindeki potansiyel kaynaklara ulaşılacak.
StatoilHydro’nun geçen yıl TAP’e katılmasından sonra yayımlanan bildiride, “TAP boru hatının gaz taşıma kapasitesinin yılda yaklaşık 10 milyon metreküp olacağı ve bunun 20 milyon metreküpe artırılacağı” açıklanmıştı. Boru hattının gaz sevkiyat ihtiyacına göre en erken 2011’de faaliyet geçeceği belirtilmişti.
Norveçli gaz devinin bu ortak girişimde yer alması AB ülkelerinin projeyle daha fazla ilgilenmesini sağladı. StatoilHydro halen Avrupa’nın Rusya’dan sonra ikinci büyük gaz tedarikçisi.
Belki de en önemlisi Norveçli grubun Azerilerin Hazar Denizi’ndeki Şah Deniz gaz projesinde yüzde 25,5 oranında hisse sahibi olması. Bu durum TAP’in bölgedeki altyapı projeleri ihalelerinde ciddi bir katılımcı rolü oynamasını sağlıyor.
StatoilHydro Doğal Gaz Başkan Yardımcısı Rune Bjørnson konuyla ilgili olarak, “TAP projesine katılmamız Şah Deniz gazının Avrupa piyasasına aktarılması için çekici bir piyasa sunulması şeklinde algılanmalıdır” dedi. Öte yandan İngiliz petrol devi BP de Şah Deniz projesinde yüzde 25,5 oranında hisseye sahip ve bölgenin tek operatörü konumunda bulunuyor.
TAP’in Şubat 2008’deki açıklamasına göre, Şah Deniz’de üretim 2006’da başladı. İkinci aşamanın geliştirilmesi için ek rezervler bulundu. Dolayısıyla şartlar yerine getirildiğinde gelişmenin hızlanması bekleniyor.
TAP Proje Sorumlusu Robert Klein, bu projeyle Güney Gaz Koridoru’nun “eksik bağlantısı”nın makul bir süre için yaklaşık €1,5 milyar gibi makul bir fiyata sağlanabileceğini söyledi. Klein’e göre tek engel Türkiye’nin kendi boru hattı ağını güncelleştirme ve üçüncü ülkelerce hattın kullanım anlaşmalarını imzalama kararı.
Arka plan:
AB liderleri Mart’ta Avrupa’nın enerji kaynağı güvenliğini artırmak amacıyla enerji projelerine €3,75 milyar ayrılması planını onaylamışlardı.
Mart’ta varılan anlaşmayla AB üyesi ülkelerin birlik ekonomisini yeniden canlandırmak için ne tür projelere fon sağlanması gerekti konusundaki tartışmaları sona erdirilmiş oldu.
Almanya başlangıçta Nabucco projesine kesinlikle karşı çıkarken sonradan bu projenin kendi enerji güvenlikler için mutlaka gerekli olduğunu öne süren Orta ve Doğu Avrupalı üye ülkelerin baskılarına teslim oldu.
8 Mayıs’taki Prag toplantısı aslında AB devlet ve hükümet başkanlarının bir araya geleceği üst düzey bir zirve şeklinde düşünülmüştü. Ancak daha sonra Çek AB dönem başkanlığı, Avrupa Komisyonu ve Konsey Genel Sekreterliği’nin katılacağı “üçlü bir toplantı” olmasına karar verildi.
Prag’daki “Güney Koridoru” toplantısına davet edilen ülkeler Azerbaycan, Türkiye, Gürcistan, Türkmenistan ve Kazakistan.
EurActiv’in ele geçirdiği taslak sonuç bildirgesine göre, AB üye ülkeleri ve Türkiye’den Nabucco boru hattı projesiyle ilgili hükümetler arası anlaşmanın görüşmelerini hızlandırmaları ve Haziran 2009’a kadar imzalamaları istenecek.
Çek AB dönem başkanlığınca düzenlenen Prag toplantısında Azerbaycan, Türkiye, Gürcistan, Türkmenistan ve Kazakistan temsilcileri AB kurumlarının yetkilileriyle bir araya gelecek. Toplantı “zirve” niteliğini taşısa da AB devlet başkanları toplantıya katılmayacak.