Finansal Hizmetler Eylem Planı (FSAP), AB çapında finansal hizmetler alanında tek pazarı oluşturmayı amaçlıyor. 1999’da uygulanmaya başlanan plan, üye devletlerin menkul kıymetler, bankacılık, sigorta, mortgage, emeklilik maaşları ve diğer tür finansal işlemler için ayrı ayrı uyguladıkları kuralları 42 adet kriter altında uyumlaştırmayı öngörüyor. 2004 sonu itibarıyla neredeyse bütün kriterler uygulamaya konuldu.
Son gelişmeler ve atılacak adımlar:
FHEP’nin uygulamaya geçirilmesi ve konsolidasyonu, önümüzdeki yılın acil önem gösterilmesi gereken konuları arasında yer alıyor. Atılacak detaylı adımlar ise:
Toptan Satış:
- Girişimlere çoktan başlandı: Sermaye Gereksinimleri Direktifi (Bakınız, EurActiv 9 Aralık 2004 (İng.)), Solvency II; reasürans; ödemeler için yasal çerçeve; kurumsal yönetim; yasal denetim, şirketler hukuku reformu, takas ve hesaplaşma (bu konu öncelikle ele alınacak).
- Komisyon, FHEP hakkında uzmanlar tarafından hazırlanan raporların analizini yaptı ve sonuçları 2005 yılı başında yayınladı.
Perakende:
- Yeni girişimler: Tüketici kredisi, mortgage kredisi, perakende ödemeler için tek ödeme alanı (sınırlar ötesi borç kartı)
- Mayıs 2005’de istişare niteliği taşıyan “Yeşil kitap” yayınlandı
Arka Plan:
Haziran 1998’de Cardiff’de yapılan AB Konseyi toplantısında finansal hizmetlerin Avrupa Birliği çapından uyumlaştırılması çabalarına hız verildi. Ortaya çıkan sonuca göre; Finansal hizmetlerin uyumlaştırılması, Euro’ya geçilmesiyle birlikte AB’nin kazanacağı ekonomik potansiyelin ön şartı olarak kabul edildi. Ekonomi bakanlarından oluşan Finansal Hizmetler Politika Grubu ve Avrupa Merkez Bankası temsilcileri Komisyon’un başkanlığı altında toplanarak eylem planı için öncelikleri belirledi.
Ekim 1998’de Komisyon, FHEP’yi (İng.) (Mayıs 1999) uygulamaya koymadan evvel finansal hizmetler alanında uygulanacak eylem planının çerçevesini açıklayan bir bildiri yayınladı.
Nisan 2000’de Lizbon düzenlenen AB Konseyi’nde (Bakınız, EurActiv Link-Dosyası İnovasyon (İng.)) ise FHEP’nin ilk aşamasının 2005 yılı itibarıyla hayata geçirilmesine karar verildi. Menkul kıymetler pazarlarının bütünleştirilmesi de 2003 yılında gerçekleştirildi. Konsey, FHEP’yi “Lizbon Ajandası” olarak da bilinen AB’yi 2010 yılı itibarıyla dünyanın en dinamik, bilgiye dayalı, gelişen ekonomisi yapma planının bir parçası olarak görüyordu. Bu amaca ulaşmak için coğrafik merkezleri neresi olursa olsun şirketlerin AB çapında sermaye oluşturmaları gerekiyordu. Yatırımlar içinde aynı şekilde mali raporlar da uyumlu hale getirilmeliydi. Menkul kıymetlerin sınır ötesi ticareti için yasal güvenliğin sağlanması ve sınır ötesi birleşme ve el değiştirmelerin varolan engeller ve tuzaklardan arındırılması da öncelikli alınması gereken önlemler arasındaydı.
FHEP’nin hedeflerinin önemi vurgulanarak; finansal hizmetlerin giderek uluslararası bir pazara dönüştüğü ve oluşturulacak Avrupa kurallarının dünya çapındaki kurallarla uyumlu olması gerektiği kabul edildi. Bu yüzden eylem planının kuralları, yasal kesinliği ve güveni sağlayacak kadar sıkı ve önleyici; ama aynı zamanda kurumlara uluslararası seviyede çalışma ve uyum sağlama olanağı tanıyacak kadar da gevşek ve yumuşak olması gerekiyordu.
Ekim 2003’de Komisyon, FHEP’nin başarısı hakkında rapor hazırlayacak dört adet uzman grubu oluşturdu. Uzmanların hazırladığı raporlar, FHEP’nin bankacılık, sigorta, , varlık yönetimi ve menkul kıymetler ticareti alanlarında sağladığı bütünleşmenin teşvik edilmesi amacını taşıyordu. Fakat ortaya çıkan sonuç, FHEP’nin sadece yasal düzenlemelerin uygulanmasını sağlamakla kalmadığını Avrupa kurumları ve diğer katılımcılar arasındaki işbirliğini atmosferinin korunmasını sağladığını da gösteriyordu. Raporlar, kamu yorumunu açık hale getirildi ve esaslı bir danışma süreci yaşandı.
Komisyon, Haziran 2004’de FHEP hakkında hazırladığı 10. gelişme raporunda 2005 yılından sonrası üzerinde durdu. 2005 yılından sonraki süreç, uygulamaların garanti altına alınması ve eylem planının etkinliğinin diğer metotların yanında “Finansal Entegrasyon İzleme” yoluyla da gözden geçirilmesine ayrılacak.
Konu Başlıkları:
FHEP, 3 ana kategori altında 42 adet eylem maddesi içeriyor:
Toptan Satış:
Bu kategori kapsamındaki amaçlar, finansal hizmetlerin sermaye ve kurumsal taraflarını hedef alıyor: örnek olarak; sermaye artırımı, yatırım, menkul değerler ve kurumsal düzenlemeler. FHEP’nin bu bölümünün en önemli özelliği, finansal hizmetler alanında faaliyet gösteren bütün yapıların katkı sağladığı bir danışma sürecinin ardından varılan anlaşma çerçevesinde yasal uygulamanın ne olacağına karar verilmesi. Bu sürece (konsensüs-temelli yasal süreç), örnek alınan yapı “Lamfalussy süreci”dir.
Lamfalussy: Temmuz 2000’de Baron Alexandre Lamfalussy ile birlikte Bilirkişi Komitesi’ne finansal hizmetler alanında hazırlanan tüzüklerin acil olarak AB çapında uygulamaya konulabilmesi için en iyi yaklaşımı geliştirme görevi verildi. Bu çalışmaların sonucu olarak ortaya çıkan ve geniş tabanlı danışma yöntemine dayanan “Lamfalussy süreci (İng.)” FHEP’nin yasal sürecinin temeli haline geldi. Süreç dört aşamadan oluşuyor. Ana politik amaçlar Komisyon tarafından belirleniyor; uygulamanın detayları ise ulusal ve Avrupa denetim organları çerçevesinde yürütülen danışma süreci sonunda belirleniyor.
FHEP, toptan satış pazarı ile ilgili olarak dört bölüm içeriyor:
- Bütünleştirilmiş menkul kıymetler ve türev piyasaları için ortak kurallar: Bunun için Yatırım Hizmetleri Direktifi’nin (İng.) güncelleştirildi. Yeni direktif, Nisan 2004’de uygulanmaya başlandı. Ve yatırım şirketlerine Avrupa çapında faaliyet gösterebilme imkanı tanıdı.
- AB genelinde sermaye artırımı: Temmuz 1998’de yayınlanan Komisyon Bildirisi’nde çerçevesi çizilen risk sermaye eylem planı (risk capital action plan ( RCAP (İng.)) aracılığıyla ihracatçıların (issuers) diğer üye ülkelerde menkul kıymet arz edebilmeleri amaçlanmıştır. AB genelinde sermaye artırımına olanak tanıyan “İzahname Direktifi (İng.)” ve içeriden bilgi sağlama ve piyasa idaresi hakkında kabul edilebilen uygulamaları belirleyen “Piyasa Suistimali Direktifi, (İng.)”, Nisan 2004’de hazırlanan tüzük ile uygulamaya konulmuştur. “Uluslararası Muhasebe Standartları (IAS) (İng.)” tarafından onaylanan bir başka tüzük ise Eylül 2003’de kabul edilmiştir. AB üyesi bütün ülkeler, 1 Şubat 2005’den itibaren yeni standartlara uyum sağlamıştır.
- Ek emeklilik fonları için tek pazar: Haziran 2003’de hazırlanan bir direktifle emeklilik fonlarının AB genelinde işlem görebilmesi sağlandı. “Emeklilik hakları (İng.)”nın transfer edilebilmesi üzerindeki çalışmalar ise halen devam etmektedir.
- Teminat (Collateral, İng.): Borç karşılığı; ödünç alan tarafından ödünç veren kişiye teminat olarak sağlanan mülktür (menkul kıymetler gibi). Bu konuda tek pazarı yaratmak amacıyla Komisyon, yasal gereklilikleri azaltmanın yanında süreci uyumlaştırma ve netleştirmenin yollarını da aradı. Ve bu çabaların sonucu olarak 2002 yılında “Teminat Direktifi” ortaya çıktı.
Perakende:
Tüketici seviyesindeki sınır ötesi işlemlerde ise sorun daha da derinlere uzanıyor. Özellikle kültürel dil ve alışkanlık farklılıkları sorun yaratıyor. Bu alanla ilgili Komisyon teklifi, özellikle erişimin arttırılması, doğru bilginin sağlanması ve tazminat süreçlerinin garanti altına alınması üzerinde odaklanıyor. FHEP, içerisinde konuyla ilgili olarak 6 adet eylem alanı belirlenmiştir.
- Enformasyon ve şeffaflık
- Tazminat süreçleri
- Tüketici koruma kurallarının uygulanması
- E-ticaret tabanlı finansal ticaret
- Sigorta aracıları
- Sınır ötesi perakende ödemeleri
Denetleme:
Yasal sürecin etkin bir şekilde işleyebilmesi için FHEP tarafından etkili denetim ve düzenleme yönetimleri öngörülmüştür. Bu yüzden yasal sürecin piyasa aktörleri tarafından nasıl uygulandığı ve anlaşıldığından sorumlu otoriterler arasında yakın işbirliği ve koordinasyon sağlanması gerekmektedir. Giderek küreselleşen finansal hizmet piyasaları yüzünden AB’nin çıkarlarının uluslararası düzeyde temsil edilmesine de ihtiyaç vardır. Bu amaçla Komisyon, sektörler arası işbirliği, menkul kıymetler piyasaları için tek düzenleyici otorite ve bankacılık sektöründe sınır ötesi denetim düzenlemelerin yeniden gözden geçirilmesi ihtiyaçlarını belirlemiştir.
Önemle üstünde durulması gereken iki alan tanımlanmıştır:
- Kurumsal Yönetim: Kasım 2002’de hazırlanan Yüksek Düzeydeki Şirket Hukuku Uzmanları Raporu ve Enron, Parmalat, Ahold gibi şirketlerde yaşanan skandallar, kurumsal yönetim kurallarının üye ülkeler arasında uyumlaştırılması ihtiyacını gözler önüne sermiştir. Bu amaçla Ekim 2004 tarihinde kurumsal yönetim sorunlarını tartışmak üzere “Kurumsal Yönetim Forumu (İng.)” düzenlenmiştir.
- Vergi Sistemi: Komisyon’un “AB vergi stratejisi (İng.)”nin bir parçası olarak bu alanda ulaşılmak istenen hedef, tek pazara doğru bütün vergi engellerinin kaldırılması. Aralık 1997’de bir vergi paketi üzerinde antlaşmaya varıldı. Buna göre; iş dünyasına zarar veren vergi uygulamalarının kaldırılması, birikimlerin minimum düzeyde vergilendirilmesi ve ilişki içinde bulunan şirketlerin sınır ötesi faiz ödemeleri üzerindeki kaynak vergilerinin kaldırılması hedeflendi. Haziran 2003 tarihinde ise bu paket AB Finans bakanları tarafından onaylanarak, yürürlüğe konuldu (Bakınız Basın Açıklaması (İng.), 3 Haziran 2003)

